donderdag 17 augustus 2017

Op de foto

Aaltje Schaap (11 augustus 1896 - 26 april 1976) en Jacob van Duijn (16 juni 1898 - 20 febuari 1918)

M'n oma van vaderskant met haar eerste man.

Hoe ze in de camera kijken. Zij met die verliefde, verwachtingsvolle blik, minzaam, hij stoer voor zich uit, een hand op haar schouder. Je moest er helemaal voor naar Leiden, naar de Haarlemmerstraat, schemert er door op de rand van de foto. Nummer 47. Zat daar een fotograaf? Ze heeft zich er mooi voor aangekleed, een wrong in haar haar, een ketting om en een riem met een grote, vierkante gesp. Hij een pet op en in de nog vrije hand een sigaar.

Ze trouwden op 20 december 1917. Ergens daarvoor zal de foto gemaakt zijn, waarschijnlijk toen ze verloofden.

Het huwelijk van Aaltje en Jacob duurde twee maanden. In het Leidsch Dagblad van 1 maart 1918 lezen we dat de YM 242 'Adriana Johanna' waarop Jacob voer als matroos, in de vroege morgen van woensdag 27 februari op een mijn liep. Zoon Jacob (de halfbroer van mijn vader uit het vorige bericht) werd een maand later geboren, op 27 maart 1918.

Leidsch Dagblad, 1 maart 1918.

Volgens een bericht in de Leidsche Courant is de ramp met de YM 242 echter al een week eerder gebeurd, op woensdag 20 februari. Kranten schrijven elkaar over. Dit is ook te lezen in een verklaring aan de Inspectie voor de Scheepvaart van schipper J. Vink van de YM 178 'Nora', die het ongeluk heeft 'zien' gebeuren. Uit een verklaring aan dezelfde inspectie van reder J. van Beelen wordt duidelijk dat de Adriana Johanna 'voor het laatst is uitgevaren' op de maandag daarvoor.

Verklaring van schipper J. Vink van de YM 178 'Nora' van 20 februari 1918.*
Verklaring van reder J. van Beelen van 11 maart 1918.

Met dank aan Jan van Welie en Jan Sneijders voor de laatste informatie.

*Tekst van de verklaring, waarin een enkele spelfout stilzwijgend is verbeterd: [...] Bij een stijve bries met lichte sneeuw, buien, werden wij vanmorgen om 7 uur door de wacht gewaarschuwd dat een vaartuig op een mijn liep. Wij hebben onmiddellijk het net ingehaald en hebben ons naar die plaats begeven. Daar gekomen zagen wij behalve wat wrakhout een sloep vol water met een man erin die ons toeriep. Wij wierpen hem een lijn toe met de reddingsboei eraan, die hij beetpakte. Wij haalden hem naar ons toe maar met optrekken langs het schip liet hij zich los en verdween in de diepte. Toen hebben wij dadelijk onze sloep buiten gegooid en zijn naar die plaats geroeid maar we hebben niets meer gezien. De sloep was gemerkt Y.M. 242. [...]

maandag 14 augustus 2017

Op zaterdagmorgen


M'n vader (r) bij z'n halfbroer, m'n ome Jaap.

Dat was altijd op zaterdagmorgen. Iedere week, voor het middageten. M'n ome Jaap z'n vader verdronk op zee. Waarna hun moeder hertrouwde, nog zes kinderen kreeg en haar tweede man uit een eerder huwelijk nog vier kinderen meebracht. M'n vader is de tweede van die zes kinderen, de oudste zoon.

donderdag 10 augustus 2017

Op de logger

M'n vader is die jongen, derde van rechts, van opzij gefotografeerd.

M'n vader als visserman.

Hij ging met z'n veertiende jaar naar zee. Dat was vlak na de oorlog, in 1946. Daarvoor werkte hij vanaf z'n twaalfde op het land. Zijn vader was in 1944 jong overleden en liet een moeder met zeven kinderen achter. Er moest brood op de plank.

maandag 7 augustus 2017

In de duinen

Zomer of herfst 1964, ik ruim 2 jaar oud, m'n vader ruim 32 jaar.

M'n vader als speelkameraad.

Ik met een bal, m'n vader met de vlieger. Wanneer kan-ie de lucht in? 

donderdag 3 augustus 2017

Van dichtbij

Hilversum, 1951. Staand, rechts.

M'n vader als marineman.

Den Helder, 1951. Rechts.

vrijdag 28 juli 2017

Op de plaat – het kan nog erger

Marine-Opleidingskamp, Hilversum, 1951.
De foto meet in werkelijkheid 14 x 30 cm. Klik erop voor een vergroting.

Dit is zo'n foto waarbij m'n vader altijd zei: 'Kijk, hier sta ik', en dan gewoon maar iemand aanwees. Hij staat er wel op, hoor. Ergens achteraan, onder dat kanon.

woensdag 19 juli 2017

Op de plaat in de Nieuwe Kerk

De plaat. Klik op de foto om te zien wie u nog kent.

M'n opa en oma staan nog op een plaat die in de Nieuwe Kerk is opgenomen. Je moet even zoeken maar dan vind je ze. Ze zitten in het middengestoelte net links van het orgel* en dan iets naar voren, een rij of vier van achteren. Op de detailfoto hieronder kunnen we ze beter zien. M'n oma is die vrouw met dat hoedje (met rand) net rechts van het midden. Je ziet alleen haar ogen en neus. M'n opa zit links van haar, links van het midden op de foto. Het is de man die zijn nek uitsteekt – want hij wil natuurlijk wel op de foto. Het is net of hij grote oren heeft, maar dat is gezichtsbedrog, want dat komt door de kleding van de mensen die achter hem zitten. Bij zijn linkeroor is dat 'oor' heel duidelijk het overhemd van de man achter hem. Tussen m'n opa en oma zien we nog twee mannenhoofden, een schuin voor m'n opa en een die tussen die man en m'n oma door kijkt. Zo, nu is wel duidelijk wie m'n opa en oma zijn.


De plaat – we hebben het hier over een langspeelplaat – is uit jaren 60. Het is de derde in een serie en de opbrengst ervan was 'geheel bestemd voor de bouw van een orgel in de nieuw te bouwen Nederlands Hervormde Kerk in de wijk "Hoornes" te Katwijk aan Zee', staat er op de achterkant van de hoes. Wanneer de plaat precies is opgenomen weet ik niet, maar omdat de Pniëlkerk, zoals 'de nieuw te bouwen kerk' zou gaan heten, op 23 februari 1968 in gebruik werd genomen, kunnen we hem wel ergens voor die datum dateren. En waarschijnlijk na 30 september 1966, omdat toen door dominee G. Boer de eerste paal werd geslagen. Laten we het houden op de herfst of winter van 1966 of 1967, want de mensen hebben dikke jassen aan.
Behalve de gemeente die zong, deden er heel wat koren mee: het Christelijk Gemengd Koor 'Hallelujah', onder leiding van Joh. Admiraal, onder de noemer 'verenigde koren' het Gereformeerd Kerkkoor, het Hervormd Kerkkoor 'Molenwijk' en de Christelijk Gemengde Zangvereniging 'Soli Deo Gloria', alle drie onder leiding van Bram Zaalberg, het Nederlands-Hervormd Zondagsschoolkoor 'Het Mosterdzaadje', onder leiding van D. van der Plas, en verder de Christelijke Muziekvereniging 'UNI'** met solisten, onder leiding van N. Houppermans. Het is groots aangepakt, want een van de koren komt uit Leiden, een ander koor uit Koudekerk aan den Rijn. Het orgel werd bespeeld door Dick van Rijn en de gemeentelijke samenzang stond onder leiding van Wim de Ruiter. Het is allemaal te lezen op de achterkant van de hoes hieronder. Met ook de 'Tekst der liederen'. We zien dat de foto op de hoes gemaakt is door fotograaf Kruyt. Wat een mooie compositie met die kroonluchters. Die geven het ook die herfstige avondsfeer.

Het moet een hele belevenis geweest zijn in die tijd, een plaatopname. De meeste mensen hadden niet eens een pick-up in huis, alleen een radio, en als ze tv hadden, waren daar in zwart-wit twee zenders ('netten') op te ontvangen, Nederland 1 en 2, maar aan hun stralende gezichten te zien waren ze met het eenvoudige leven dat ze leidden toch heel gelukkig. Je kan er jaloers op worden. Vooral als ze de kerk uit kwamen en daar aan de overkant van de straat in volle glorie het gast- en weeshuis ontwaarden, niet wetende dat er in het mooie dorp waarin ze woonden nog geen tien jaar later lieden*** het voor het zeggen kregen die deze hoogstandjes van onze vaderlandse architectuur**** met de grond gelijk zouden maken.

De achterkant van de hoes. Klik op het plaatje voor een leesbare vergroting.

Tot slot nog de volgende vraag: wie heeft voor mij de originele (gedigitaliseerde) foto van fotograaf Kruyt? Dan zouden we alles een stuk scherper zien! Graag uw reactie.

En! Alle berichten over de Nieuwe Kerk of daaraan gerelateerd, hebben nu een eigen label: 'Nieuwe Kerk'. Klik daarop in de wolk van labels in de zijbalk van Huize Zeezicht om alle berichten over de kerk te lezen.

* Het is nog het oude orgel, dat niet zo naar voren gebouwd is als het nieuwe.
** Afkorting voor Uitspanning Na Inspanning.
*** Grote domoren. Dit is nog een milde aanduiding. Aan de wet hielden zij zich in ieder geval niet en van democratische besluitvorming hadden zij nog nooit gehoord.
**** Het weeshuis en gasthuis werden ontworpen door architect H.J. Jesse en respectievelijk gebouwd in 1902 en 1908. De Nieuwe Kerk dateert van veel eerder. In 1884 is het het eerste gebouw dat Jesse ontwerpt. Hij is dan pas 24 jaar. In die tijd bouwt hij vooral in de Hollandse neorenaissancestijl. Later krijgt de stijl van Berlage meer invloed op zijn werk.

dinsdag 18 juli 2017

De Nieuwe Kerk – morgen de apotheose!


De Nieuwe Kerk, met luchters als wereldbollen, waaromheen de sterren cirkelen als de lampen branden gaan.

Morgen, om 10.00 uur op Huize Zeezicht!

maandag 10 juli 2017

Nog meer Nieuwe Kerk


In 2011, één jaar na het 150ste geboortejaar van Hendrik Johannes Jesse (10 juli 1860), maakte Adri van Beelen in de serie 'Sporen van vroeger' een prachtige en uitgebreide reportage over de Nieuwe Kerk. Met een interview met een kleindochter van de architect, Anneke Jesse. Ik had het gemist, maar ben blij dat Adri me erop attent maakte. Wat heeft deze architect ons veel moois nagelaten! Moois en veel, inderdaad. Zoals in de reportage terecht wordt opgemerkt, was hij een echte workaholic. Overal vind je nog zijn markante gebouwen en woonhuizen. De omgeving had er beslist anders uitgezien als Jesse er niet was geweest.
In de serie over de Nieuwe Kerk, ruim een week geleden op deze blog door mijn familie in gang gezet, brengen we deze film weer onder de aandacht. Het zeer inventieve camerawerk is van Jaap Arnoldus. Ga er maar eens lekker voor zitten.


En... óók belangrijk om alvast maar te vermelden... in het najaar komt er van Adri een heel nieuw boek uit, over Katwijk!

vrijdag 7 juli 2017

In de Nieuwe Kerk


Voor m'n praatje twee jaar geleden in het DunaAtelier moest ik wat foto's hebben van de ornamenten in de Nieuwe Kerk. De koster had geen tijd, dus liep de vrouw van de koster met me mee om de deur te openen. Zij had eigenlijk ook geen tijd, omdat ze koffie moest schenken in het rouwcentrum. Maar tussendoor kon ze wel even de kerk voor me opendoen. 'Ga je gang!' zei ze, toen ze de deur open had.


Waarna ik ineens in de lege kerk stond. Helemaal alleen. In de 'kathedraal van Katwijk', zoals de kerk ook wel genoemd wordt. Het wonder van Jesse.* Wat een genoegen. Geluk.


Ik ging er voorzichtig van lopen, zonder geluid. In de stilte van de nog vroege avond. Neergedaald in het gebouw. Een zomerse avond. De zon die in lange banen naar binnen scheen. Om de grote leegte van de binnenkant heen het geroep van de meeuwen buiten.



Ik maakte veel meer foto's dan ik van plan was – had de tijd, maar durfde er toch geen uren te gaan zitten, op de lange banken met de groene kussens –, en ook een filmpje, om die vogels, de zon die door de ramen naar binnen kwam, de ervaring, het gevoel om daar in m'n uppie in die grote, hoge ruimte te zijn. Met in m'n hoofd een gigantisch oooooooooooooo! Zo mooi.


* Zo zou je de kerk ook wel kunnen noemen, om de enorme met stalen stangen overspannen ruimte, zonder pilaren, die de architect creëerde, op de leeftijd van 24 jaar!

zaterdag 1 juli 2017

Het huisje van Pietje van de Kerk

Foto: Wim van Duijvenvoorde

Familie van me was vanmorgen op de Nieuwe Kerk* en stuurde me deze foto van het huisje van Pietje van de Kerk. Zo werd m'n overgrootmoeder genoemd, Pietje van Rijn, haar meisjesnaam was Guijt. Ze woonde naast de kerk en deed ook veel voor de kerk. In het gebouwtje links naast haar huis verzorgde ze de doden en schonk er koffie voor de rouwenden.

Het huis in 2015, Voorstraat 77A.

M'n overgrootmoeder is bijna honderd geworden. Ze kwam al jong in het huis inwonen bij een oom en tante, heb ik me laten vertellen, en is er altijd gebleven.

Het huis in 2015, met de serre en het kerkplein.

M'n tante Agaath was de laatste die er woonde, nadat ze jarenlang haar moeder had verzorgd nog bijna dertig jaar. Daarom was het voor mij ook vooral het huis van tante Agaath. Ze heeft er haar hele leven gewoond. Nadat ze op 23 februari 2016 overleed, stond het huis nog geruime tijd leeg. Nu wonen er nieuwe mensen in. Dat is onwezenlijk. Het hele huis wordt verbouwd. Op de zolder hebben ze er een groot dakkapel in gemaakt. Op het zuiden. Wat zal dat warm zijn 's zomers. Het was er altijd al zo warm, in het huis, ook zonder dakkapel.

Woensdag zou tante Agaath 87 zijn geworden.

* Met dank aan Wim en Marja van Duijvenvoorde. De kerk staat in de steigers en het publiek werd in de gelegenheid gesteld met een lift omhoog te gaan.

vrijdag 30 juni 2017

Over een pad en zes eenden


Maandag was het al een pad die ik een zetje moest geven, van het pad af. Je zag hem denken: Wat moet ik dan? Ik zit hier toch goed, op zo'n heel mooi pad? Ik zei: 'Pad, dit is een pad waarop je zit. Er fietst en brommert van alles overheen. Als ik je geen zetje geef, ben je straks plat, een platte pad op het pad.' Dan is het niet meer zo'n heel mooi pad. Z'n kraaloogjes draaiden in het rond, dan weer vooruit, dan weer omhoog, naar die reus die naast hem stond, niet wetende wat hij moest doen. 'Nou, pad, dan geef ik je een zetje. Dat is beter voor je. Fijne dag nog!'


Dinsdag was het een stel eenden, zes in totaal. Ze stonden in een rijtje, van plan de weg over te steken. Geen drukke weg, maar toch. Ze draalden, druk kwakend, met z'n vijven tegen die vooraan. 'Hé, eenden, zal ik jullie maar helpen? Gisteren had ik al een pad, die niet van het pad af wou, en nu heb ik jullie, die niet over de weg kunnen, maar er wel over moeten. Omdat jullie denken dat het gras aan de overkant groener is. Kom.' Ik zette m'n fiets neer om de auto's tegen te houden. En daar kwamen ze, alle zes, waggeldewaggel. 'Kom maar. Nou niet op de middenberm blijven hangen. Kom!' En ook dat lukte, druk kwakend: 'Wat goed van u, meneer, dank u wel! Wat fijn dat u ons naar de overkant helpt.' Allemaal door elkaar. Blij dat ze waren toen ze in hun nieuwe gebied aankwamen.

Die avond fietste ik weer langs de eenden in hun nieuwe gebied. Van verre hoorde ik ze al kwaken: 'Kijk, daar heb je die meneer, die ons vanmorgen zo goed geholpen heeft.'

maandag 19 juni 2017

Op zoek naar Spinoza – Wat nou weer? (2)

Baruch Spinoza – ca. 1665, schilderij van een anonieme Duitse schilder,
Collectie Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel, Duitsland.

Omdat de gemeente Katwijk sinds 2006 uit drie dorpen bestaat – Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg –, moeten alle drie de dorpen aan bod komen in de vlogjes. RTV Katwijk is immers de omroep voor alle Katwijkers.
Veel Katwijkers vinden dat maar zozo, dat de dorpen gefuseerd zijn. Op verjaardagen worden daar altijd grappen over gemaakt. Tussen Katwijk-Zeeërs aan de ene kant en Katwijk-Binners, Rijnsburgers en Valkenburgers aan de andere kant bestaat een zekere rivaliteit. Katwijk-Zeeërs kijken een beetje neer op de rest, omdat mensen die op zee varen of gevaren hebben (ook al zijn ze zelf nooit op een boot gestapt maar wonen ze alleen maar in het zeedorp) nou eenmaal meer hebben meegemaakt dan mensen uit de binnenlanden, zo is de gedachte.
Toch is het wel mooi, als ik het even neutraal formuleer, dat de Katwijkers die niet in Rijnsburg wonen, dat zijn dus de Katwijk-Zeeërs, de Katwijk-Binners en de Valkenburgers, er door de fusie met Rijnsburg zomaar een filosoof, een wijsgeer, bij hebben gekregen. En niet zomaar een filosoof. Eentje van internationale allure, waar zelfs een prijs naar genoemd is, de belangrijkste prijs die je in Nederland als wetenschapper kan verdienen. Dat dat maar even duidelijk moge zijn. En een uitje over de haring is ook wel lekker. Daarover gaat het volgende vlogje...


... dat in april op de televisie was en nu op YouTube te zien is.

Alles over het Spinozahuis leest u hier.